Bilim Güncel

50 YILDIR ARANAN KARADELİĞİ BİR TÜRK ASTROFİZİKÇİ BULDU

Tarafından yazılmıştır admin

ODTÜ Fizik bölümünü bitirdikten sonra ABD’de Harvard’ta öğretim üyeliği yapan astrofizikçi Bülent Kızıltan CfA’daki ekibiyle birlikte Tukan Takımyıldızı (Tucane 47) içinde orta kütleli ilk karadeliği bulan bilim insanı oldu.

Yıllardır aranan orta boy kütleli karadelik sonunda keşfedildi. Üstelik bunu keşfeden kişi bir Türk bilim insanı oldu.; ODTÜ Fizik bölümünü bitirdikten sonra ABD’de araştırmalarını sürdüren astrofizikçi Bülent Kızıltan orta kütleli karadeliklerin keşfi oldukça önemli, çünkü bunlar yıldız kütleli ve süper kütleli karadeliklerin arasındaki eksik halkalarıdır. Bilim dünyası 50 yıldır bu konunun üzerine araştırma yapıyor ve tartışıyordu. Güneş’ten yüzlerce hatta binlerce kat daha büyük kütleye sahip yıldızların, ‘yakıtlarını’ tükettikten sonra kendi yer çekimleri altında çökmeleriyle oluşan ‘karadelikler’in bugüne kadar ‘küçük’ ve ‘büyük’ yoğunlukta olanları gözlemlenmiş ve kanıtlanmıştı.

Ama dev kütleleri altında çökmeleri nedeniyle çekim güçleri olağanüstü düzeylere vardığından ışığın bile kaçamadığı ‘karadeliklerin’ bir ‘ortanca’ kardeşleri olması gerektiği ileri sürülse bile kanıtlanamıyordu. İşte 50 yıldır aranan bu kainat sırrını, sadece Güney Yarıküre’den görülebilen, gökyüzünde türünün en parlak ikinci yıldız kümesi olan Tukan Takımyıldızı (Tucane 47) içinde, Harvard Üniversitesi öğretim üyesi Türk astrofizikçi Doç. Dr. Bülent Kızıltan ve Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi (CfA)’ndeki ekibi buldu. Çalışma dünyanın önde gelen bilim dergisi olan Nature’ın Şubat 9, 2017 sayısında yayınlandı.

Karadelikler hakkında küçük bir hatırlatma yapacak olursak; iki tür karadelik vardır. Bunlardan biri, kütleleri 100 Güneş kütlesine kadar olan Yıldız kütleli karadelikler. Diğeri ise galaksilerin merkezinde yer alan dev yıldızlardan doğan kütleleri 10 binden milyonlarca Güneş kütlesine kadar varabilen süpermasif karadeliklerdir. Gök bilimciler, 100 ila 10.000 Güneş kütlesi arasında, orta kütleli karadeliklerin de var olduğunu düşünüyorlardı. İşte, bu orta kütleli keşfedilen ilk kara delik yaklaşık 2 bin 200 Güneş kütlesine sahiptir.

Tucane yıldız kümesi Dünya’dan 13.000 ışık yılı uzakta ve 12 milyar yıl yaşındadır. Çapı 120 ışık yılı olan kümede binlerce yıldız bulunuyor. CfA’dan yapılan açıklamada Kızıltan ve ekibinin uzun zamandır aranan orta kütleli karadeliği 2 kanıta dayandırarak bulduklarını açıkladılar.

  1. Bu kanıtlardan ilki, kümelenme içindeki yıldızların genel hareketleridir. Küresel küme o kadar yoğun ki, ağır yıldızlar bile merkeze doğru kayıyor. Küme merkezindeki orta kütleli karadelik ise kozmik bir kaşık gibi davranarak bu yıldızların yüksek hızla uzak mesafelere savrulmasına neden oluyor. Bu da gök bilimcilere zayıf bir sinyal olarak ulaşıyor.
  2. Diğer kanıt ise, pulsarlardan, radyo sinyalleri ile kendini kolayca ele veren ölü yıldızlardan oluşan kalıntılardan geliyor. Bu cisimler merkezinde orta kütleli karadelik tarafından çekilir, eğer karadelik olmasaydı uzaklaşmaları gerekirdi.

Bu karadeliğin kendini uzun zamandır saklamayı başarması akla diğer yıldız kümelerinde de benzer karadeliklerin olabileceği ihtimalini oluşturuyor.

Bülent Kızıltan Kimdir?

Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fizik Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Fulbright bursu ile ABD’de Yüksek Enerji Astrofiziği çalışmalarında bulunan Doç. Dr. Bülent Kızıltan, Amerikan Ulusal Uzay ve Havacılık Ajansı NASA’nın uzayda bulunan Hubble teleskopu ile optik gözlemler üzerine araştırmalar yapıldı. California Üniversitesi’nde radyo gözlemeleri ve kurumsal çalışmaları ile yüksek lisans ve doktorasını tamamladı. Harvard Üniversitesi’nde halen ders veren Kızıltan’ın geliştirdiği yöntemle, uzayı bükebilecek kadar yoğun nötron yıldızlarının ‘sesleri’, eskisine oranla tam 1 milyon kez daha net duyulabiliyor.

 

KAYNAK: Herkese Bilim Teknoloji

Yazar Hakkında

admin

Yorum Yap

%d blogcu bunu beğendi: