Bilim Nedir

BOR ELEMENTİ

Tarafından yazılmıştır admin

Sembolü B olan bor elementi, periyo­dik sistemin 3. grubunun başında yer alır. Atom numarası 5 olan bor, yarı metaldir. Elmastan sonra en sert madde olan ametal bor gri-siyah; krista­lin veya amorf mikrokristalin ise yeşi­limsi sarı renktedir. Doğada serbest olarak bulunmayan bor, oksijenle birle­şerek bor tuzları şeklinde veya silikat­lar halinde bulunur. En yaygın bileşik­leri sodyum, kalsiyum ve magnezyumlu bileşiklerdir. Borun yeryüzünde bili­nen yüze yakın mineralinden yalnızca yedi tanesi ekonomik değer taşır. Bun­lar suda eriyebilen boraks ve kemit (razorit) ile erimeyen kolemanit, üleksit, pandermit, borasit ve sassolittir. Büyük bir kısmı ülkemizde olmak üzere, dün­yada sayılı ülkede bor rezervi bulunmaktadır. Etibank’ın 2015 verilerine göre Türkiye’nin görünür bor rezervleri yaklaşık 3285 milyon tondur.

Türkiye Bor Rezerv Miktarları 2015

Türkiye’de bilinen bor rezervleri Bigadiç-Susurluk/Balıkesir, Kırka/Eskişehir, Kestelek/Bursa ve Emet/Kütahya’dadır. Türkiye’deki rezervlerin çoğu kolemanit ve tintaldir.

Dünya bor mineralleri rezervlerinin %72’sine Türkiye sahiptir.

Dünya Bor Rezerv Miktarlarları 2015

BORUN KULLANIM ALANLARI

Ticari açı­dan en önemli üç bor minerali kolema­nit, tinkal ve üleksitin büyük miktarda ve iyi kalitede bulunması nedeniyle Türkiye bor cevheri piyasasında rakipsizdir. Günümüzde bor bileşikleri günlük hayatımızın ve sanayinin her alanına girmiş olup, kullanım alanı çok genişlemiştir. Her gün keşfedilen yeni bor ürünleri ile kullanım daha da artmaktadır. Bor minerallerinin %10’u doğrudan doğruya kullanılırken, gerisi değişik sektörlere girdi olarak verilmektedir. Bor mineralleri ve ürünlerinin kullanıldığı sanayi dalları şöyle gruplandırılabilir.  Cam Sanayi, Seramik Sanayi, Temizleme ve Beyazlatma Sanayi, Yanmayı Önleyici Maddeler, Tarım, Metalürji, Nükleer Sanayi, Savunma Sanayi, Enerji Depolama, Yakıt, Sağlık ve diğer kullanım alanları.

Borun sanayileşmiş ülkelerdeki kullanım alanları ve oranları, farklılık­lar göstermektedir. Örneğin cam ürün­lerinin bor tüketimindeki oranı A.B.D.’de %54,3 iken bu oran Batı Avrupa’da %23, Japonya’da % 56’dır.

Bor: hafifliği, gerilmeye olan di­renci ve kimyasal etkilere dayanıklılığı nedeniyle plastiklerde, cam elyaf üre­timinde, lastik ve kağıt endüstrisinde, ısıya dayanıklı cam gereçlerinin üreti­minde, tarımda, nükleer enerji santral­lerinde, roket yakıtlarında, sert çelik, emaye ve porselen sırlarının üretimin­de, ilaç, kimya ve kozmetik sanayin­de, fotoğrafçılıkta, boya, dericilik ve çimento sanayinde kullanılmaktadır. Sertleşmiş plastikler otomotiv sanayi­nde, fiberoptik olarak haberleşmede; bor yakıtları uzay teknolojisinde, de­terjan sanayinde, jet motoru parçaları üretiminde, elektrik ve ısı izolasyo­nunda, mikrodalga lambalarında, laser ile savaş teknolojisinde, jet yakıtı ola­rak savaş uçaklarında, nükleer fısyonda vb. kullanılmaları nedeniyle strate­jik önem taşırlar.

Borun çok yaygın olan ürünleri ile kimyasallarının, hammaddelerden baş­layarak ara ürün, ürün ve kimyasalları günlük hayatımızda ve endüstride çe­şitli amaçlarla kullanılmaktadır. Bu çok sayıdaki bor bileşikleri içinde en önemlileri boraks, sodyum tetraborat- pentahidrat, susuz sodyum tetraborat, borik asit, sodyum perborat, susuz bo­rik asittir.

Çeşitli endüstriyel uygulamalar için uygun bor bileşiklerini üretmede gerekli işlemler oldukça değişkendir. Zira, bazı sanayilerde mineral kon­santreleri kullanılırken, bir kısmında rafine boratlar tercih edilmektedir. Ba­zı durumlarda fiyata ve bulunabilirliği­ne bağlı olarak mineral konsantreleri ile rafine boratlar birbirinin yerini ala­bilmektedir; bazı durumlarda ise sana­yiciler gereksinimlerini karşılamak için çeşitli rafine boratlardan birini ve­ya diğerini rahatlıkla kullanabilmekte­dir. Ayrıca, bazı bor mineralleri ve bi­leşiklerinin diğer bor bileşiklerinin üretiminde ara madde olarak kullanıl­dığı bilinen bir gerçektir. Örneğin kolemanit; borik asit ve boraks üretimin­de kullanıldığı gibi, sodyumun isten­mediği cam elyafı üretiminde, cam sa­nayinde ve plastiğin güçlendirilme­sinde doğrudan doğruya kullanılabil­mektedir. Üleksit ve probertit ise, hem doğrudan izolasyon cam elyafı ve borosilikat camı üretiminde kullanılır, hem de diğer boratların üretimi için hammadde durumundadırlar. Borik asit, inorganik boratlarla sülfürik asitin reaksiyonu sonucunda elde edilir. A.B.D.’de borik asit üretiminde temel girdi sodyum boratlardır. Batı Avru­pa’da bu amaçla kalsiyum boratlar kul­lanılmış olmasına karşın.

Boraks dekahidrat ve pentahidrat ise sodyum borat cevherinden, göl su­larından. kalsiyum borat cevherinden ve magnezyum borat cevherinden el­de edilmektedir. Susuz boraks, dekahidrat veya pentahidrattan elde edilir.

Biyolid denilen borlu yakıtlar, yüksek itme gücü sebebiyle, roket ve savaş uçakları yakıtlarında da yerini almıştır. Yakın gelecekte bu tip yakıtın diğer motorlarda da kullanılacağı ve bor elementinin talebi ve değerinin artacağı düşünülmektedir. Bilimdeki ilerlemeler, borun kullanım alanlarını da gün geçtikçe genişletecektir.

 

 

KAYNAK:
http://www.etimaden.gov.tr/m/page/uretim-turkiye-bor-rezervleri
Bor Madenleri Özel İhtisas Komisyonu Raporu. 1988 Botaks Pentaludrat Tozlanın Kompaktlanması ve Yeni Bor Ürünlerinin Satılması Proje Teklifi, MBAl Kimya Mühendisliği Araştıma Bölümü 991.1992.1993
Bilim Teknik

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: