Güncel Sağlık Yaşam

DAMAR SERTLİĞİ (ATEROSKLEROZ) ÇOK SIK GÖRÜLEN BİR HASTALIK MIDIR?

Tarafından yazılmıştır admin

 

Özellikle endüstrileşmiş zengin ülkelerde, bol hayvansal yağ yendiği ve egzersiz azaldığı için, ge­lişmekte olan ülkelere göre çok daha sık görülmek­tedir. Örneğin ABD’de 5 milyon kişide koroner ar­terlerin arteriosklerozuna bağlı koroner kalp hasta­lığı (KKH) vardır, bu yaklaşık her 25 erişkinden biri demektir. Dünyada KKH’nın en sık görüldüğü ülke­ler ABD, İngiltere, Kuzey İrlanda, Avustralya, Yeni Zelanda ve Finlandiya’dır. Gelişmekte olan ülkeler­de (Asya, Afrika, Orta ve G.Amerika) ve Japonya’­da KKH çok daha seyrektir; örneğin Japonya’da KKH sıklığı, ABD’dekinin 1/6’sıdır; Japonya’da çok balık yenmesine bağlı olarak KKH azalmış olabilir. Her ül­kenin zengin tabakasında yoksullara göre çok da­ha sık KKH oluşmaktadır (bol kalorili, bol hayvansal yağlı diyet ve egzersiz azlığı). Zengin tabakadan bir erkek, 65 yaşına varmadan önce 1/5 (bazılarınca 1/3) olasılıkla enfarktüsten veya anî kalp durmasından ölecektir. ABD’de 5 milyon koroner hastası olup her yıl 1.5 milyon kişide enfarktüs oluşmakta ve her yıl 550.000 kişi enfarktüsten ölmektedir. Enfarktüslerin % 5’i 40 yaşın altında, % 45’i 65 yaşın altında gö­rülmektedir.

Erkeklerde enfarktüs 80 yaşına kadar daima kadınlardan daha sıktır; oran ancak 80 yaşında eşitlenmektedir. 55 yaş altı erkeklerde, enfarktüs kadınlara göre 4-6 kere daha sıktır. 35 yaş üstü sigara içen kadınlarda doğum kontrol hapı kullanılışı enfarktüsü 4,5 kat artırmaktadır. 35 yaşın altı kadınlarda doğum kontrol hapları enfarktüsü artırmıyor. Doğum kontrol hapları kadınlarda beyin kanamalarını, beyin damar tıkanmalarına bağlı felçleri, flebit (toplar damar iltihabı) ve bunun sonucu oluşan akciğer arter tıkanmalarını da (pülmoner emboli) artırmaktadır.

Yeni yapılan düşük östrojenli doğum kontrol hap­ları, eski tip haplara göre enfarktüse daha az yol açar.

Bir Damarda Ateroskleroz Olduğunu Doktor­lar Nasıl Anlıyorlar?

Bunun için doktorlar, anjiyografi veya kısaca anjiyo denilen bir röntgen tekniği ile şüphelendikleri da­marı inceliyorlar ve onun daraldığını veya tıkandığı­nı gösterebiliyorlar. Bunun için damara röntgende gözüken bir madde (opak madde) veriliyor ve 0,5 mm çapında damarlar bile görünür hale getiriliyor (da­mar içindeki kan, röntgende görülemediği için bu yo­la başvurulur). Anjiyografi ile aort, koroner arterler (koroner anjiyografi), bacak, kol, bağırsak, boyun, be­yin vb arterleri incelenebiliyor. Anjiyodan başka da­marın darlık durumunu belirten iki teknik daha kul­lanılıyor: Doppler ultrason tekniği ve damar içine rad­yoaktif izotoplar (thallium 201 gibi) verilerek damarı görüntüleme tekniğidir. Son yıllarda radyoaktif izotop­lar, monoclonal antikorlarla (çok belli bir antijene kar­şı oluşmuş antikorlarla) birleştirilerek teşhis sağla­nıyor; örneğin Myoscint enfarktüslü kalp kasına, Capiscint aterosklerotik plâğa ve Fibriscint fibrine bağ­lanıyor. Sonra bir gama kamera ile bunların yerleri belirleniyor.

 

Ateroskleroza Neden Olan Hastalıklar:

Başlıcaları, şeker hastalığı, kan basıncı yüksek­liği, kalıtsal olarak kanda kolesterol ve diğer lipitlerin artışı ve tiroit bezinin az çalışması (hipotiroidizm) gibi sebepler zamanından önce ve ağır ateroskleroza neden ola­bilmektedir.

 

Aterosklerozda Risk Faktörleri Nelerdir? Bir Diğer Deyişle Hangi İnsanlarda Ateroskleroz Da­ha Sık Görülür?

Ateroskleroz Risk Faktörleri

  • Yaşlılık
  • Ailede erken koroner kalp hastalığı (Ebeveynden biri veya bir kardeşte 55 yaşından önce koroner hastalık)
  • Kanda yağların artışı (hiperlipidemi)
  • Sigara içmek (günde en az 10 sigara içmek)
  • Yüksek tansiyon
  • Kanda faydalı kolesterolün (HDL-kolesterol) azlığı
  • Şeker hastalığı
  • İleri derecede şişmanlık (İdeal kilonun % 30’unu aşan obezite)
  • Kanda lipoprotein artışı (LDL’nin özel bir şekli)
  • Doğum kontrol hapları almak
  • Kanda ürik asit artışı
  • Fazla karbonhidrat alınışı

Ne kadar çok risk faktörü bir arada ise aterosk­leroz olasılığı o kadar artar. 3 riskin bir arada olu­şu kalp krizini 7 kat, 2’sinin bir arada oluşu 4 kat ve birinin oluşu 2 kat artırmaktadır. Sigarayı bırak­mak ve kan yağlarını (özellikle kolesterolü), kilo­yu ve tansiyonu normale indirmek ateroskleroz ris­kini azaltır. Şişmanlığın özellikle karında yağ top­lanan tipinde, kan yağlarının artışı, şeker hastalı­ğı ve tansiyon yüksekliği normalden daha sık gö­rüldüğünden damar sertliği olasılığı artmaktadır. Yaş ilerledikçe risk faktörleri de çoğalır. Şeker has­talığı, şişmanlık, hipertansiyon, erken koroner kalp hastalığı ve hiperlipidemi’de (kan yağlarının artı­şı) kalıtım rol oynamaktadır. Tabii, risk faktörleri­nin hiçbiri olmadan da damar sertliği oluşabilir.

Az Hayvansal Yağlı, Az Kolesterollü Diyet

YASAKLAR:

  1. Bazı etler; koyun, kuzu, sığır, kaz, ördek, ıstakoz, midye, karides, sucuk, sosis, salam, pastırma, tavuğun derisi
  2. İç organ etleri; beyin, karaciğer, böbrek, yürek, pankreas, işkembe, dil
  3. Tereyağı, margarinler, iç yağı
  4. Yumurta sarısı, havyar, mayonez, yumurtalı kek, pasta ve tatlılar
  5. Günde bir bardaktan fazla süt, yoğurt veya ayran
  6. Günde bir kibrit kutusu kadardan fazla peynir
  7. Beyaz peynir hariç bütün peynirler
  8. Koyu yağlı süt (krema), kaymak, dondurma
  9. Fındık, fıstık, badem, ceviz, avokado, çikolata
  10. Yağda kızartmalar
  11. Kızarmış patates, patates cipsleri

YENEBİLECEKLER:

  1. Dana eti, tavuk, hindi, balık etleri (hepsi ızgara, haşlama veya fırın) (balık her gün yenecek) Günlük toplam et: 150gr
  2. Balık konserveleri
  3. Yumurta akı
  4. Bütün sıvı bitkisel yağlat, balık yağı (içmek için)
  5. Günde 1 bardak süt, yoğurt veya ayran ( bu üçünden biri seçilerek), yağı alınmış süt serbest
  6. Günde bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir
  7. Kızartmalar yerine haşlama, ızgara veya fırın
  8. Unlular (pilav, makarna, şehriye, irmik, un, ekmek, patates) ve şekerliler
  9. Sebze ve meyveler, baklagiller (fasulye, nohut, mercimek, bakla, bezelye), tahıl ( buğday, yulaf vb.), kepek
  10. Tuz, baharat

Balık yağı ve balık, kan yağlarını düşürücü bir etki yapmaktadır.

Halk Arasında “Faydalı Kolesterol” Denen Şey Nedir?

Kanda kolesterol (LDL) yükselişinin damar sertliğine neden olduğunu biliyoruz. Buna karşı HDL‘ye (high density lipoproteın = yüksek yoğunluklu lipoprotein) bağlı kolesterolün artışı damar sertliğini azaltmaktadır. Yani bir anti-risk faktörüdür. HDL’nin azalışı damar sertliğini artırır. Kadınlarda menopozdan önce koroner kalp hastalığının erkeklerden daha az görülüşü, östrojenin (kadınlık hormonu) HDL’yi artırışına bağlıdır. Her gün düzenli jimnastik HDL’yi artırır; sigara, şeker hastalığı, şişmanlık ve kanda trigliserid artışı HDL’yi azaltır.

Tansiyon Yüksekliğinin Damar Sertliğine Etkisi Nedir?

Tansiyonu yüksek olanlarda koroner kalp hastalığı ve beyin damarlarının arteriosklerozu artar. Orta yaşlı erkeklerde tansiyon yüksekliği, koroner kalp hastalığını 5 kat artırmaktadır. Tansiyonun ilâçla normale düşürülmesi bu riski azaltmaktadır. Risk, tansiyonun 160/95’i aşmasıyla artmaktadır. Küçük tansiyonun (diastolık basınç) 105 mm Hg üzerinde oluşu koroner kalp hastalığını 4 kat artırmaktadır.

Sigara İçmenin Rolü Nedir?

Sigara içmek ölüm oranını % 70, koroner ölüm oranını % 70-200 ve koroner kalp hastalığını 3-5 kat artırmaktadır. Özellikle 4 grup insanda sigara, arterloskleroz riskini yükseltir: 35 yaşın üstünde doğum kontrol hapı alan kadınlar, uzun süre yapay böbreğe bağlı kalmak zorunda olanlar, şeker hastaları ve tansiyonu yüksek olanlar. Pipo ve puro içmek daha az risk getirmektedir. Sigara içmek, özellikle ani kalp durmalarını artırmaktadır. Sigarayı kesince risk hızla azalmakta ve 1 yıl sonra sıfırlanmaktadır.

Şeker Hastalığı Damar Sertliğini Artırıyor mu?

Her türlü şeker hastalığında enfarktüs oranı en az 2 kat artmaktadır. Şeker hastalığı, beyin damar sertliğini ve beyin damarlarının pıhtıyla tıkanması sonucu beyin enfarktüslerini ve buna bağlı vücut sol veya sağ yarısı felçlerini (hemipleji) artırmaktadır. Damar sertliği sonucu bacak kangrenleri şeker hastalarında 8-150 kat artmaktadır; bu tehlike sigara içen şeker hastalarında çok daha yüksektir.

Şişmanlığın Damar Sertliğine Etkisi Nedir?

İdeal kilosunu % 30’dan fazla aşmış olanlarda hastalık ve ölüm oranı yükselmektedir. Şişmanlık 50 yaşından önce başlayan damar sertliğini hızlandırır. Fakat şişmanlığın kendi başına bir risk faktörü olmadığı gösterilmiştir. Şişmanlık dört şeyi yükselterek damar sertliğine yol açmaktadır: Kan kolesterolü, kan trigliseridi, tansiyon ve kan şekeri. Son çalışmalara göre, özellikle karında yağ birikmesi koroner kalp hastalığını sıklaştırmaktadır.

Diğer Risk Faktörleri Nelerdir?

Egzersiz yapmadan oturarak geçen bir hayat, ruhsal gerginlikler ve ailesinde erken damar sertliği olmak da koroner kalp hastalığından ölümleri artırmaktadır.

Beslenme Şekli Damar Sertliğini Nasıl Etkiliyor?

Toplam kalori, kolesterol, hayvansal (doymuş) yağ ve rafine şekerlerce yüksek bir diyet izleyen toplumlarda (gelişmiş batı ülkeleri, gelişmekte olan ülkelerin zengin sınıfları) şişmanlık, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kan yağları artışı daha sık görülmektedir. Çok balık yiyen toplumlarda (Grönland Eskimoları gibi) damar sertliği ve koroner kalp hastalığı çok az görülmektedir. Balıklarda ve balık yağında bulunan omega-3 yağ asitleri kan kolesterolünü azaltmakta, faydalı kolesterolü (HDL) artırmakta, damar ve kan hücrelerince yapılan prostaglandin/lökotrien oranını değiştirerek damar sertliğini önlemektedir Damar sertliğinde ve kan yağlarının artışında balığı yasaklamak ağır bir hatadır. Balık aksine her gün yenmelidir!!

 

KAYNAK: Bilim ve Teknik

 

 

 

 

 

 

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: