Nedir Yaşam

Kekik Yağlarının Üretimi ve Analizi

Tarafından yazılmıştır admin

Kekik yağı uçucu bir yağdır. Yani, açığa bırakıldığında iz bırakmadan buharlaşır. Çünkü yapısındaki bileşiklerin hepsi uçucu özelliktedir ve bundan dolayı damıtma yoluyla elde edilirler. Dağ köylerinde derme çatma kazanlarda kekiğin suyla karıştırılmasından sonra odun ateşiyle ısıtılarak saflaştırılması sonucunda, düşük kaliteli bir yağ elde edilir. Kazan kapağının kenarları, çamurla sıvanarak kazanın dışarıyla teması kesilir ve buhar, kapağın ortasından çıkan bir boruyla soğuk su dolu bir havuzdan geçirilerek yoğunlaştırılır. Toplama kabında biriken suyun üzerinde yüzen yağ, kaşıkla alınır. Kalan su kekik suyu olarak kullanılır.

Endüstride 3000 ila 5000 litre kapasiteli, paslanmaz çelikten kazanlara yüklenen kekik, alttan verilen buharla distile edilir. Bu modern yöntemle daha yüksek verimle elde edilen yağ, fiziksel ve kimyasal özellikleri bakımından da daha kalitelidir. Türkiye’den yılda tahminen yaklaşık 30 ton kadar kekik yağı ihraç ediliyor. Kekik yağı işleme tesisleri Ödemiş (Aydın), Alanya (Antalya), Anamur, Mersin, Silifke (İçel), Dörtyol (Ha tay)’da bulunuyor. Anadolu Üniversitesi Tıbbi ve Aromatik Bitki ve İlaç Araştırma Merkezi’nin (TBAM) Eskişehir’deki pilot ve endüstriyel ölçekli tesislerinde fason uçucu yağ ve kekik suyu üretimiyle kekik yağının rektifikasyonu ve analizi yapılıyor.

Uçucu yağlar çok sayıda uçucu bileşiğin karışımı olduklarından, analizleri bazı özel yöntemlerin kullanılmasını zorunlu kılıyor. Uçucu yağların ve bu bağlamda kekik yağının analizi için kullanılan en güvenli yöntem, Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometrisi (GC/MS) yöntemi. Gaz kromatografisi cihazında uçucu yağın bileşimindeki maddeler birbirlerinden ayrılır ve buna bağlı olan kütle spektrometrisi cihazında her bileşik, kütle spektrumları alınarak tanınır.

Türkiye’nin Origanum Türleri

Türkiye’de 22 türe bağlı 32 çeşit Origanum bitkisi yetişmekte. Bunlardan 21’i dünyada sadece ülkemiz sınırları içinde. Diğer bir deyişle, Dün-ya’da bilinen 52 Origanum çeşidinin % 60’ı Türkiye’de yayılış gösteriyor. Bu da, ülkemizin Origanum türlerinin gen merkezi olduğuna ilişkin güçlü bir kanıt. Ülkemizde kayıtlı Origanum türlerinin listesi aşağıda görülüyor.

Türkiye’nin Origanum Türleri

Seksiyon Amaracus (Gleditsch) Bentham

  1. O.boissieri Ietswaart [E]
  2. O.saccatum Davis [E]
  3. O.solymicum Davis [E]

Seksiyon Anatolicon Bentham

  1. O.hypericifolium Schwartz et Davis [E]
  2. O.sipyleum L. [E]

Seksiyon Brevifilamentum Ietswaart

  1. O.acutidens (Hand.-Mazz.) Ietswaart [E]
  2. O.bargyli Mouterde
  3. O.brevidens (Bornm.) Dinsmore [E]
  4. O.haussknechtii Boiss. [E]
  5. O.leptocladum Boiss. [E]
  6. O.rotundifolium Boiss.
  7. O.munzurense Kit Tan et Sorger [E]
  8. O.husnucan-baseri H.Duman, Z.Aytaç et A.Duran [E]

Seksiyon Longitubus Ieatswaart

  1. O.amanum Post [E]

Seksiyon Chilocalyx (Briq.) Ietswaart

  1. O.bilgeri Davis [E]
  2. O.micranthum Vogel [E]
  3. O.minutiflorum Schwartz et Davis [E]

Seksiyon Majorana (Miller) Benth.

  1. O.majorana L. [Syn.: O. dubium Boiss.]
  2. O.onites L. [Syn.: O. smyrnaeum L.]
  3. O.syriacum var. bevanii (Holmes) Ietswaart [Syn.: O. bevani Holmes]

Seksiyon Origanum L.

  1. O.vulgare L. subsp. vulgare [Syn.: O. creticum L.]
  2. O.vulgare L.subsp. gracile (Koch) Ietswaart [Syn.:O.tyttanthum Gontsch.]
  3. O.vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart [Syn.: O. heracleoticum L.]
  4. O.vulgare L. subsp. viride (Boiss.) Hayek [Syn.: O. heracleoticum L.]

Seksiyon Prolaticorolla Ietswaart

  1. O.laevigatum Boiss. [E]

Hibritler

  1. O. x dolichosiphon P.H.Davis [O.amanum Post x O.laevigatum Boiss.] [E]
  2. O. x intermedium P.H.Davis [O.sipyleum L. x O.onites L.] [E]
  3. O. x symeonis Mouterde [O.syriacum L. x O.laevigatum Boiss.] [E]
  4. O. x intercedens Rech. fil. [O.vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart x O.onites L.]
  5. O. x vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart x O.micranthum Vogel [E]
  6. O. x adanense Baser et Duman [O.laevigatum Boiss. x O.bargyli Mouterde] [E]
  7. O. x majoricum Cambess [O.vulgare L. subsp. virens (Hoffm. et Link) Ietswa- art x O.majorana L.]

[E] = Endemik

İhraç Edilen Origanum Türleri

Origanum onites

Türkiye’den en çok ihracatı yapılan kekik türü, “bilyalı kekik” ismiyle bilinen Origanum onites. İhracatı yapılan kekiklerin % 80’ini bu tür oluşturuyor. Yurdumuzun Ege ve Batı Akdeniz bölgelerinde yayılış gösteren bu kekik türü genellikle doğadan toplanıyor. Dünya pazarlarında rağbet gördüğü için artan talebi karşılamak amacıyla Ege bölgesinde tarımı da yapılıyor. % 1-5 oranında uçucu yağ içeren bu türün çiçek durumu şemsiye benzeri şeklindedir. Çiçekleri de küçük küreleri andırdığından halk arasında bilyalı kekik adıyla biliniyor. Bu türün uçucu yağında karvakrol oranı % 50-82 arasındadır. TBAM’da yapılan çalışmalarda kekik üretimi sırasında oluşan ve ticari değeri olmayan ince tozdan (siklon tozu), ayrıca yağı alınmış kekikten, kozmetik sanayiinde kullanılabilecek lipitlerin elde edilebileceği anlaşılmış bulunuyor.

Origanum vulgare subsp. hirtum

Türkiye’nin Batı bölgelerinde ve ender olarak da Güney sahillerinde yetişen bu türden genellikle çeşni ve tıbbi çay olarak yararlanılıyor. Yöreden toplanan örnekler üzerinde yapılan çalışmalara göre bu tür % 1-7 oranında uçucu yağ içeriyor ve ana bileşik olan karvakrol oranı % 23-80 arasında. Bu çalışmalarda uçucu yağ verimiyle karvakrol yüzdesi arasında doğru bir orantı olduğu da belirlenmiş.

Origanum minutiflorum

  1. minutiflorum Batı Torosların Isparta ve Antalya arasındaki dar bir şeridinde yayılış gösteren endemik, yani dünyada sadece bu bölgede yetişen bir kekik türüdür. Özellikle Isparta’nın Sütçüler kazasına bağlı köylerde ve Antalya’nın Saklıkent yöresinde 1500 m’nin üzerindeki yüksek yaylalarda bulunuyor. Bu türün doğadan toplanması, köy kooperatifleri aracılığıyla Orman Müdürlüğü ile eşgüdüm halinde gerçekleşiyor. Her yıl belirlenen süreler içinde hasat yapıldığı için bu türün devamı, uygulamanın sürmesi koşuluyla, sağlanmış bulunuyor. % 1-4 oranında elde edilen uçucu yağda karvakrol oranı % 42-84 arasında olmaktadır

Origanum syriacum var. bevanii

Türkiye’nin Güneybatı Akdeniz bölgesinde, özellikle İçel, Hatay ve Kahramanmaraş yörelerinde yetişen bu tür, doğadan ihracat amacıyla toplanmaktadır. Karvakrol veya timolce zengin tiplerine rastlanan bu türün Kahramanmaraş’tan toplanmış bir örneğinde % 3,7 verimle elde edilen uçucu yağda karvakrol (% 43) ve timol (% 25) ana bileşikler olarak bulunmuşlar. Diğer örneklerde % 4-5 oranında bulunan yağda karvakrol oranının % 63-79 arasında değiştiği gözlemlenmiştir.

Origanum majorana

Mercanköşk adıyla da bilinen bu tür, ülkemizin Batı bölgelerinde bahçelerde yetiştiriliyor. Yeşil elmayı andıran tatlı bir kokuya sahip çiçek ve yaprakları olan bu tür çay veya çeşni olarak kullanılıyor. Batı ülkelerinde “Sweet marjoram (tatlı kekik)” adıyla tanınan ve çok az karvakrol taşıyan bu türün Antalya yöresinde yetişen bir tipi, karvakrolce zengin, yüksek verimli uçucu yağıyla dikkat çekicidir. Yörede Beyaz kekik adıyla bilinen bu türün topraküstü kısımlarından % 5-8 oranında elde edilen uçucu yağda % 32-84 oranında karvakrol bulunduğu belirlenmiş. Bu türden daha çok uçucu yağ üretimi için yararlanılıyor.

 

 

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: