UP Watch

Kişniş bitkisinin kuruyarak çatlayan meyveleri, yaprakları ve kökleri yemeklerimize baharat “kişniş” olarak yansır. Bilimsel adı Coriandrum sativum L. olan ve ülkemizde “kişniş, kişnic, asotu, kuzbere” gibi isimlerle bilinen bu bitki, Şemsiyeçiçekli bitkiler (Apiaceae = Umbelliferae) ailesindendir. Ülkemizin bitki örtüsünde, büyük taneli ve küçük taneli meyveleriyle tanıdığımız bu bitkiyi bilmeyenler, olgunlaşmamış kişnişin yapraklarını alıp kokladıklarında ondan tiksinebilirler. Çünkü tahtakurusu gibi kokarlar. Hatta ona bu nedenle bitki dünyasının “tahtakurusu” da denir. Eski Yunanca’da da ona “koriannon” deniyor.

Kişniş bitkisi

Bu ad da,” koris” yani tahtakurusundan türetilmiş. Yunanlılar, bitkinin yapraklarındaki tahtakurusu kokusu nedeniyle ona bu adı vermişlerdir. Ancak bu koku meyveler olgunlaştıkça kaybolur ve yerini hoş bir baharat kokusu alır. Elbette yemeklere verdiği tat da kokusundan geri kalmaz. Örneğin, Türk mutfağının tatlarından, et yemezlerin gözdesi Çerkez mantısına o olağanüstü lezzeti veren de, karabiber, maydanoz ve kişniştir.

Kişnişin damakta bıraktığı lezzet konusunda bizden binlerce kilometre ötedeki insanlar da farklı düşünmüyorlar. Hindistan’da çok önemsenen üç baharattan biri kişniştir. Meksika mutfağının en belirgin tat vericileri arasında da kişniş var. Meksikalılar, kişnişin yapraklarını et yemeklerine yakıcı bir tat vermesi için kullanıyorlar. Bitkinin kökleri de Tayland mutfağının vazgeçilmezlerinden. Ama kişniş bitkisinden elde edilen en güçlü baharatın kaynağı, bitkinin meyveleridir. Et yemeklerinde olduğu kadar baharatlı pastalarda da bitkinin açılmış meyveleri ya da öğütülmüş unu kullanılır. Tıpkı anason, kimyon, rezene gibi ekmek baharatlarından olan kişniş meyveleri, şarap ve likörlerin aromasını arttırmak için de kullanılır.

Kişniş kökü

Bu bitkinin tarımı, Mardin, Gaziantep, Burdur, Erzurum, Denizli illerimizde yapılıyor. Ancak her bitkinin, yaşamak için bulunduğu ortamdan bekledikleri var. Sıcaklık, yağış, toprağın özellikleri konusunda seçici davranıyorlar. Bu konuda kişnişin beklentilerini biliyoruz. TÜBİTAK’ça desteklenen bir araştırma sonucuna göre, eğer Mardin, Denizli ve Erzurum yörelerinde tarımı yapılan yerel kişnişlerden daha kaliteli ve standartlara uygun ürün yetiştirmek istiyorsak Tokat yöresi bu tarım için biçilmiş kaftan. Tokat’ın nemi, sıcaklığı, toprağı vs, tam da kişnişin beklentilerini karşılıyor. Özellikle Tokat’ta ilkbahardaki ekimlerde, kişnişteki uçucu yağ oranının daha yüksek olduğu da saptanmıştır. Kişniş, baharat olarak kullanılmasının yanı sıra, meyvelerinde oldukça bol miktarda bulunan “petrosolonik asit” nedeniyle de önemli bir bitkidir. Doğal olarak yalnızca Şemsiyeçiçekli bitkiler ailesine bağlı türlerin yağında bulunan bu uçucu yağ, mikrop öldürücü etkisinden dolayı parfümeri ve gıda sanayiinde oldukça geniş kullanım alanına sahip.

Kişniş tohumu

Doğu Akdeniz kökenli bu bitki hakkında kazılardan ortaya çıkan ilginç sonuçlar da var. Güney Yunanistan’daki Portokheli yakınlarında bulunan ve tarih öncesi dönemde, insanların binlerce yıl yaşam sürdükleri Frankhthi mağarasını kazanlar, MÖ 7000’e ait bir katmanda minicik bir kişniş tanesi bulmuşlar. Eğer bu tanecik, kazıya katılanların bir şakası değil de gerçekten o yüzyıldan kalmaysa, kişniş, insanların kullandığı zencefil ve şeker kamışı kadar eski bir bitki. Mısır’ı on yıl yönetmiş olan firavun Tutankhamun’un mezarında bulunan yiyeceklerden biri olması nedeniyle, M.Ö 1352’de, Mısır’da kişnişin tanındığını biliyoruz. Ayrıca onun küçük kuru meyvelerinin adı, Yunanistan’da M.Ö 1300 civarında yazılmış Lineer B tabletlerindeki (Girit’te kullanılan yazı) listede de var; ona “korianna” deniyor. Yani kişniş, Antik Yunan ve Roma mutfağında büyük rol oynamış ve Akdeniz’deki popülaritesini hiç yitirmemiş bir baharattır. Onu şimdilerde vazgeçilmezler arasına sokan Hintlilerin ülkesine de, büyük olasılıkla Pers İmparatorluğu, İndus vadisine yayıldığı zaman gitmiş olmalıdır. İndus vadisinden güneydoğu Asya’ya yayılıp, tipik bir Hint baharatı olmup çıkmıştır. Sonra Pers ülkesi üstünden Çin’e girmiş. Yani kişniş doğudan batıya değil, kimyon ve haşhaş gibi Avrupa’dan aşamalı olarak Doğu’ya yayılmış bir baharattır.

 

 

KAYNAK: Bilim ve Teknik
KİŞNİŞ NEDİR? YAPISAL ÖZELLİKLERİ NELERDİR?https://i0.wp.com/bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2018/01/3-1.jpg?fit=631%2C424https://i0.wp.com/bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2018/01/3-1.jpg?resize=150%2C150adminNedirSon MakalelerYaşamaşotu,Coriandrum sativum,Coriandrum sativum nedir,kişnic,Kişniş,Kişniş baharatı,Kişniş baharatı kökeni nedir,Kişniş baharatı kökü,Kişniş baharatı nasıl kullanılrı,Kişniş baharatı nedir,Kişniş bilimsel adı,Kişniş bitkisi,Kişniş bitkisi nedir,Kişniş diğer adı,Kişniş diğer isimleri,Kişniş faydaları nelerdir,Kişniş hakkında bilgi,Kişniş hangi,Kişniş hangi bölgede yetişir,Kişniş kokusu,Kişniş latince adı nedir,Kişniş meyvesi,Kişniş nasıl,Kişniş nasıl birşey,Kişniş nasıl tüketilir,Kişniş ne demek,Kişniş ne için kullanılır,Kişniş nedir faydaları nelerdir,Kişniş nedir ne işe yarar,Kişniş nedir nerede kullanılır,Kişniş nerede yetişir,Kişniş nerelerde,Kişniş nerelerde bulunur,Kişniş nerelerde kullanılır,Kişniş nerelerde kullanılıyor,Kişniş nerelerde yetişir,Kişniş neye kullanılır,Kişniş neye yarar,Kişniş otu,Kişniş otu nedir,Kişniş özellikleri,Kişniş şekeri,Kişniş tarımı,Kişniş tohumu,Kişniş yağı,Kişniş yaprağı,Kişnişin bilimsel adı nedir,Kişnişin diğer adı,Kişnişin latince adı,Kişnişin tarihçesi,Kişnişyağı,koriannın,kuşbereKişniş bitkisinin kuruyarak çatlayan meyveleri, yaprakları ve kökleri yemeklerimize baharat “kişniş” olarak yansır. Bilimsel adı Coriandrum sativum L. olan ve ülkemizde “kişniş, kişnic, asotu, kuzbere” gibi isimlerle bilinen bu bitki, Şemsiyeçiçekli bitkiler (Apiaceae = Umbelliferae) ailesindendir. Ülkemizin bitki örtüsünde, büyük taneli ve küçük taneli meyveleriyle tanıdığımız bu bitkiyi bilmeyenler,...Bilim Sağlık Yaşam Teknoloji Güncel ve daha fazlası