Tarihçe

LUVİ UYGARLIĞI

Tarafından yazılmıştır admin

M.Ö. 3. bin yılın sonlarında Anadolu’ya geldiği kabul edilen bu halk Hint Avrupa kökenlidir. Hititçe ile Luvice arasında büyük benzerlikler vardır. Luvice dil unsurlarına ilk kez Hititçe ile birlikte Asur Ticaret Kolonileri dönemine ait eski Asurca tabletlerde yerlilere ait kişi ve yer adlarında kar­şılaşılmaktadır. Bu nedenle M.Ö. 2. bin yıldan önce Anadolu’da varlıkları düşünülmektedir. Luvice için iki önemli kaynak türü vardır. Bunlardan biri çivi yazılı Boğazköy tabletleri, diğeri de kaya anıtları ile çoğu taş anıtları ve diğer malzemeler üzerinde çoğunluğu M.Ö. 1. bin yılın ilk çeyreğine ait hiyeroglif yazıtlarıdır. Bu nedenle Hitit Hiyeroglifine araştırmacılar Luvice adını vermektedir. Bu yazıtların yaygın olduğu güney ve güneybatı bölgesini ise Eski Krallık döneminde Hititler, Luvice olarak adlandırmak­taydılar. Bu yazının en iyi örnekleri Konya ilindeki Ilgın-Yalburt’ta bulun­maktadır.

Koloni Çağı öncesi Alişar ve Kültepe’de görülen “depas” türü kaplan, Kilikya’nın Troya evresi ile bağlantılı görülmektedir. Burada Kilikya’dan bölgeye gelen gri şişeler ve Suriye işi ithal ürünlerden söz edilmektedir. Özellikle Hitit kap formu olan gaga ağızlı testilerin güney ve güneybatıya ait formlardan etkilendiği söylenebilir. Aynı şekilde Kültepe’deki “megaron” ev tiplerinin kökeni de Batılı halklara bağlanmaktadır. Bu etkiler M.Ö. 2350-2300’lere tarihlenmektedir. Kaneş’de daha M.Ö. 2250’lerde Hint-Avrupalı ve Hint-Avrupalı olmayan unsurların karışmış olduğu üzerinde durulmaktadır.

M.Ö. 15. yy. da doğudan batıya doğru hareket eden Hurriler, Kizzuvatna olarak bilinen Çukurova’ya yerleşmişlerdi. Ancak Luvice isim­lerindeki -ss-, -nt-, -nd- soneklerinin Luvice olduğu ileri sürülmektedir. Bu tür yer isimlerinin Batı Anadolu’dan Yunanistan ve İtalya’ya kadar yayılmış olması Luvilerin bu bölgelerle ilişkisini ortaya koymaktadır. Luvilerin Yunanistan’a M.Ö. 1900 yıllarında geldikleri öne sürülmektedir. Ege Erken Tunç Çağı’nın kökenleri ile Batı Anadolu arasında irtibat kurulmaktadır. Bu nedenle Luvilerin Batı Anadolu’dan Yunanistan’a gittiği kabul edilmekte ve Yunanistan’ın ilk Hint Avrupalılarının Grekler olmayıp Luviler olduğu ileri sürülmektedir. Çünkü burada Grekçe’den önce “Proto-Luvice” adı verilen bir dil bulunmaktaydı.

Güney Anadolu’daki Luvi varlığı Eski Hitit Krallığı döneminde do­ğudan gelen Hurri göçleri ile batıya doğru sürüklenmişti. Bölgedeki Luviler Orta Anadolu’nun güneybatı kesimlerine sıkışmak zorunda kalmışlardı. Hititler tarafından Kizzuvatna olarak adlandırılan Çukurova’da bir süre Luvice ile Hurice karışık bir şekilde kullanılmıştır. Luviya olarak adlandırılan bölge Antalya ile Mersin arasındaki bölge olmalıdır. Bu bölgeye, daha sonra Hitit İmparatorluk döneminde, Luvi Fırtına Tanrısı Tarhu’dan dolayı “Tarhu’nun Evi” anlamında “Tarhuntaşşa” adı verilmiştir. Luviceden, Hititçeye Tarhu(n, nt)-Fırtma Tanrısı” gibi arma- ay, muwa- “öz, güç”, walwa/walwi “aslan”, ziti- “adam” gibi kelimeler geçmiştir.

Anadolu’nun güneyinde Luvi halkların varlığı M.S. 6. yy.a kadar sürmüştür.

Eskiçağ Uygarlıkları

 

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: