Nedir Son Makaleler Yaşam

MEYAN KÖKÜ

Tarafından yazılmıştır admin

Meyan kökü Glycrrhiza glabra L (leguminosae) bitkisinin kabuğu soyulduktan sonra veya soyulmadan güneşte kurutulmuş köklerdir. Kökler, odunsu yapıdadır. Bu kökler ve köklerden elde edilen meyan balı, çok eski zamanlardan beri drog olarak kullanılmıştır. Ninva’da bulunan Sümerlere ait tıbbi tabletlerde, Hititlere ait tabletlerde meyan kökünün değişik amaçlar için kullanıldığı kayıtlıdır. Çin tıbbının başlangıcından itibaren kullanılmış ve hala yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. İslami tıpta, meyan balı (Beyan balı adı ile) kullanılmıştır. Örneğin Sultan III. Mehmet için hazırlanan “Terkib-i Şahi” nin terkibinde bulunan 6 drogdan biridir. 1873 yılındaki bir kayda dayanarak Hekimbaşı’nın ilaç yapımında kullandığı droglar arasında, meyanın da bulunduğunu söyleyebiliyoruz.

Meyan bitkisi; otsu, 30-60 cm yükseklikte, pennat yapraklı, mavimsi mor küçük çiçekli ve çok yıllıktır. Anadolu’da oldukça yaygın olarak bulunurdu. Fakat tarımın ilerlemesi, bu bitkinin azalmasına neden olmuştur. Bitki nadasa bırakılan tarlalarda, dere ve nehir kenarlarındaki kumluklarda, bazen yol kenarlarında yetişir. Tarlanın traktörle sürülmesi sırasında, köklerin toprak üzerine çıkması, yabancı ot mücadelesi için ilaç kullanılması, meyan kökü elde edilmek üzere yoğun bir şekilde köklerin kazılması gibi nedenlerden dolayı, Batı Anadolu da ve tarımın geliştiği diğer bölgelerde artık seyrek bulunmaktadır. Halen Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaygındır.

Meyan kökü, halen Siirt ve Muş civarında ticari ölçeklerde elde edilmekte ve ticarete sevk edilmektedir. Bu drog yurt içinde kullanıldığı gibi, yıllardır ihraç edilen bir bitki ürünüdür. Meyan kökü, yılda 3-4 bin ton, meyan balı ise 400-500 ton civarında ihraç edilmektedir.

Meyan kökü, yurt içinde meyan şerbeti hazırlanmasında, meyan balı elde edilişinde, bazı ilaçların hazırlanmasında ve halk ilacı olarak kullanılmaktadır.

Meyan şerbeti, Çukurova bölgesinde halkın, daha çok yazın severek içtiği alkolsüz bir içkidir. Meyan şerbeti şu şekilde hazırlanır: Kurutulmuş kökler, tahta tokmaklarla dövülerek lif haline getirilir. Bu lifler, bir miktar karbonat ile yoğrulur, koku vermek için biraz tarçın tozu ilave edilir ve tahta tekneye doldurulur. Teknenin üzerine su ilave edilir, bir süre bekletilir. Teknenin dibindeki delikten alınan sıvı, tekrar liflerin üzerine ilave edilir ve bu işleme uzun süre devam edilir. Sıvı istenen renk ve tadı alınca aktarma işine son verilir. Sulandırılır; özel kabına konur ve satışa çıkarılır. Meyan şerbeti esmer renkli, tatlı bir sıvıdır. Serinletici özeliğinin yanında, göğüs yumuşatıcı, balgam söktürücü ve öksürüğe karşı olan etkilerinden dolayı kullanılır.

Meyan balı, bir ekstredir. Bu ekstre, meyan kökünün su ile ekstre edilip yoğunlaştırılması ve suyunun % 14-16’ya kadar uçurulması ile elde edilir. Ticarette toz, silindir şeklindeki çubuklar veya dört köşeli bloklar halinde bulunur. Parlak siyah renkli, kendine has tadı olan bir drogdur. Türkiye’de İzmir ve Siirt’de meyan balı elde edilen 2 fabrika bulunmaktadır. Meyan balı, tütünün kokulandırılmasında yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Meyan kökü aktarlarda öksürük kesici, balgam söktürücü, nefes darlığı ve bronşitte, kaynatılarak elde edilen çözeltici halinde kullanılmak üzere satılmaktadır. Ayrıca sigarayı bırakmak isteyenlere de meyan kökü emmeleri tavsiye edilmektedir.

Kimyasal Yapısı

Meyanda, glisirhizin adı verilen interpenik yapıda bir saponozit (sulu çözeltileri çalkalandığında. kalıcı köpük veren ve kanı hemoliz edebilen maddeler) ve flavonoit yapısında maddeler taşımaktadır. Meyan bu iki madde grubunun beraberce meydana getirdiği bir etkiye sahiptir.

Glisirhizin, şekerden 50-100 daha daha tatlı olan bir maddedir; kalori değeri düşüktür. Fakat yan etkileri dolayısıyla, suni tatlandırıcı olarak kullanılamamıştır. Yan etkileri gidermek üzere, amonyum tuzu hazırlanmış ve ilaçlarda tat düzeltici olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Meyan kökü, öksürük şuruplarında balgam söktürücü (ekspektoran), meyan balı ise, salgıyı arttırıcı etkide olduğu için, öksürük pastillerinde veya bitkisel şekerlerde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Meyan kökünün düşük oranda glisirhizin taşıyan ekstreleri, gastrik ülser tedavisinde kullanılmaktadır. Glisirhizin, addison hastalığının tedavisinde de kullanılmıştır.

Japonya’da 1987 yılında yapılan bir tıp kongresinde “Kanzo” nun, AIDS virüsü taşıyanları bu hastalığa yakalanmaktan koruduğu bildirilmiştir. Araştırıcılar bu ilacı iki AlDS’li, 2 ARC (AIDS-Releted Complex) ve 7 AIDS virüsü portöründen meydana gelen hasta grubuna (günde 10 mg/kg glisirhizın üzerinden hesaplanan dozda) ilk üç hafta için haftada bir, takip eden haftalarda haftada üç defa uygulamışlardır. Sonuç olarak, lenfositlerin T4 hücrelerin sayısının, 7 AIDS virüsü portöründen dördünde 1 mm3 kanda 1,30-1,66 defa arttığı, birinde ise virüsün sebep olduğu lenf modülündeki şişmenin azaldığı tespit edilmiştir. İlacın etkisi bir yıl sürmekte ve hiçbir yan etkisi bulunmamaktadır.

Meyan kökü, AIDS hastalığı tarafından bozulan bağışıklık sisteminin normale dönmesinde rol oynamaktadır. Tabi bu bilgiden, meyanın AIDS’e karşı hemen kullanılabilecek bir ilaç olduğu sonucu çıkarılmamalıdır.

 

 

KAYNAK: Bilim ve Teknik

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: