Bilim Son Makaleler

ORTAKLANMIŞ ELEKTRON ÇİFTLERİ BULUNMAYAN MERKEZ ATOMLU MOLEKÜLLER

Tarafından yazılmıştır admin

Anlamayı kolaylaştırmak için merkez atomu A olan, A ve B gibi sadece iki ele­mentten oluşan molekülleri göz önüne alalım. Bu moleküller ABx genel formülüyle gösterilebilir. Burada x, 2, 3, . . . . gibi bir tamsayıdır (Eğer x = 1 ise iki atomlu AB molekülüdür ve çizgisel bir geometridedir). Ancak, çoğu durumlarda, x, 2 ve 6 arasındadır

Çizelge 1

Çizelge 1 ,elektron çiftlerinin merkez atomu etrafındaki 5 olası düzenini gös­terir. Karşılıklı itmenin bir sonucu olarak, elektron çiftleri, birbirinden olabildiğince uzak durur. Çizelgenin, merkez atomu etrafındaki atomların konumlarını değil, elek­tron çiftlerinin düzenlenmesini gösterdiğine dikkat ediniz. Merkez atomunda ortaklan­mamış elektron çifti olmayan moleküller, bu beş bağlayıcı çift düzeninden birine sahip olabilir. Çizelge 1 i temel alarak, AB2, AB3, AB4, AB5 ve AB6 formüllerindeki moleküllerin geometrilerini inceleyelim.

AB2 : Berilyum Klorür (BeCl2)

Gaz fazında berilyum klorürün Lewis yapısı şöyledir.

Bağlayıcı elektron çiftleri birbirini ittiğinden ve nihai molekül geometrisinde itme kuvvetleri en az olması gerektiğinden, bu çiftler olabildiğince birbirinden uzak olmak yani doğrunun zıt uçlarında yer almalıdırlar. Bu yüzden, CIBeCl açısı 180°  dir ve molekül çizgiseldir. (Çizelge 1 e bakınız.). BeCl2 ün top-çubuk modeli gösterilmiştir.

AB3 : Bor Triflorür (BF3)

Bor triflorür üç kovalent bağ ya da üç bağlayıcı çift içerir. En kararlı düzenleniminde üçgenin merkezinde B olmak üzere üç BF bağı bir eşkenar üçgenin köşelerine doğ­rudur.

Çizelge 1 e göre BF3 ün geometrisi üçgen düzlemdir. Çünkü üç tane uç atom bir eşkenar üçgenin köşelerinde ve aynı düzlemdedirler.

Bu yüzden, FBF açılarının üçü de 120° dir ve dört atom da aynı düzlemdedir.

AB4: Metan (CH4)

Metanın Lewis yapısı aşağıdaki gibidir.

Dört elektron çifti nedeniyle, CH4 ün geometrisi dörtyüzlüdür (Çizelge 1 e bakınız). Dörtyüzlünün dört yüzü vardır ve bunların her biri birer eşkenar üçgendir.  Dörtyüzlü bir molekülde, merkez atom (burada C) dörtyüzlünün merkezinde, diğer dört atom ise köşelerinde yer alır. Bağ açılarının hepsi 109,5° dir

AB5 : Fosfor Pentaklorür (PCI5)

Fosfor pentaklorürün Lewis yapısı (gaz fazında) şöyledir:

Beş bağlayıcı çiftin itme kuvvetlerini en aza indirmenin tek yolu PCI bağlarının bir üçgen bipiramıt şeklinde düzenlenmesidir (Çizelge 1 e bakınız.). Bir üçgen bipiramit ortak bir üçgen tabanından iki dörtyüzlünün (üçgen piramitten) birleştirilmesiyle oluşturulabilir.

Merkez atom (burada P) ortak üçgenin merkezinde, çevreleyen atomlar ise üçgen bipiramitin beş köşesinde yer alır. Üçgen düzleminin üzerinde ve altındaki atomlar aksiyal konumları, üçgen düzlemde yer alanlar ise ekvatoryal konumları işgal eder­ler. Ekvatoryal konumlar arasındaki her açı 120° dir. Bir aksiyal ile bir ekvatoryal bağ arasındaki aç 90°, iki aksiyal bağ arasındaki ise 180° dir.

AB6: Kükürt Hekzaflorür (SF6)

Kükürt hekzaflorürün Lewis yapısı şöyledir:

Yapıdaki altı SF bağlayıcı çiftin en kararlı konumlanması, Çizelge 1 de görüldüğü gibi sekizyüzlü şeklidir. Bir sekizyüzlü yapının sekiz yüzü vardır ve iki kare piramitin ortak tabanda birleşmesiyle elde edilir. Merkez atom (burada S) bu ortak karenin merkezinde, köşelerde ise uç atomlar yer alır. Merkez atomla birbirine tamamen zıt uçta dik olan atom çiftleri arasındaki açı hariç, diğer tüm açılar 90° dir. Birbirine zıt dik uçlar arasındaki açı ise 180° dir. Bir sekizyüzlü molekülde altı bağ da eşdeğer olduğu için, üçgen bipiramit molekülde olduğu gibi “aksiyal” ve “ekvatoryal” terim­lerini kullanamayız.

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: