Bilim Güncel

TERMİTLERİN YAŞAMI

Tarafından yazılmıştır admin

Termit denen beyaz karıncaların oluşturduğu topluluk­lar, hayvanlar dünyasında en gelişmiş ve en organize olan­larıdır. Termitlerde farklı görevler yapan gruplar mevcuttur. Arı­larda kraliçe arı “otorite” sini sınıfına özgü feromanlar salgı­layarak sağlar, bu feromonlar işçi arıların kraliçe arı hücrele­ri yapmasını ve yumurtalıklara sahip olmasını önler. Termit­lerde de her toplumsal sınıfa özgü feromonlar olduğu göste­rilmiştir. Fransa’nın güneyinde yaşayan sarı boyunlu termit­lerde İsviçreli M.Lüscher’ in dahiyane çalışmaları ile feromonlar bulundu, neslin çoğalmasını sağlayan kral ve kraliçe termit­ler, salgıladıkları feromonlarla “işçi” veya larva termitlerin seksüel bireyler haline gelmesini önler.

Farklı bir sı­nıf feromon, asker termitlerin sayısını düzenler ve asker termitlerin kendileri tarafından salgılanır. Asker sınıfı yalnız termitlerde bulunur, toplu halde yaşayan diğer böceklerde yoktur, karıncalarda bile askerlere düşen görevleri, çok iri işçi karıncalar yapar.

Arılarda yalnız kraliçe arı olduğu halde termitlerde bir kral, bir de kraliçe vardır. Kral ve kraliçe erkek ve dişi olarak nes­lin devamını sağlar, bunların etrafında kanatsız ve cinsiyet­siz nötral termitler vardır (işçi ve asker termitler). İşçi ter­mitler işçi anlar gibi yuva yapma, besin sağlama ve larvaları besleme görevlerini yapar Yılda bir kere termit yuvasında kın kılıfları taşıyan yeni bir sınıf belirir: nefler. Bunlar cinsi­yeti olan termitler olup ilerde kanatlı erişkinler haline gelirler ve yuvalarını terk ederek erkek ve dişilerden yeni koloniler oluş­tururlar.

Termitlerde yuvayı asker termitler savunur. Türün eko­lojik başarısı büyük ölçüde bu askerlere bağlıdır. Askerlerin biçimi o derece görevlerine uymuştur ki kendilerini beslemeleri bile mümkün değildir, asker termitleri işçi termitler besler. Askerlerin bir cinsi beyaz asker veya “astsubay” termitler­dir. Bunlar yuvalarını mekanik (irileşmiş çenelerini kullana­rak) veya kimyasal (zehirler ve felç yapıcı toksinler) yöntem­lerle korurlar.

Yeni oluşan bir termit kolonisinde hemen bir asker olu­şur ve bu asker tek başına aylarca koloniyi savunur. Bu as­ker koloniden alınırsa hemen yeni bir asker oluşur. Bir kolo­nide bir askerin bulunuşu diğer askerlerin oluşmasını engeller. Ancak koloni genişledikten sonradır la bu ilk asker artık diğer askerlerin oluşmasını önleyemez Bir kez termit asker­leri oluştuktan sonra artık yeni askerler oluşmaz. Yeni as­kerlerin oluşması nasıl önlenmektedir? J.Renoux’nun 1970’de Brazzaville’deki çalışmalarına göre asker termitlerden elde edi­len edilen özler ve bunların frontal bezlerinden elde edilen bir mad­de (tetrodecenone) yeni askerlerin oluşmasını önlemektedir.

Bir termit yuvasında larvalar hariç 200.000 termit bulu­nabilir. Koloninin % 20’ye yakını askerdir. Fildişi Sahilinde yaşayan Nasutitermes lujae termitlerinin askerleri, düşman­larına karşı başlarının ön bölümünde bulunan bezlerden toksik maddeler püskürtürler. Termit askerleri kafalarındaki bez­lerden diğer askerlerin oluşmasını önleyen feromonlar da çı­karır. Burada bir kez daha doğanın ekonomik prensibinin ça­lıştığını görüyoruz: Aynı organ birçok görevler yapabilir, bu­rada da frontal bezlerinin alarm verme, savunma ve bireyle­rin sayısını düzenleme işleri yaptığını görüyoruz, bu görev­lerin hepsi feromonlar tarafından yapılmaktadır. Burada şu soruyla kar­şılaşıyoruz:

Feromonlar etkisini nasıl göstermektedir?

Feromonların bir gaz (veya buhar) olarak koku duyusunu etkilemesi söz konusu değildir, çünkü feromon termite değmeden etki yapamamaktadır, muhtemelen feromon bir başka termit ta­rafından vücut içine alındıktan sonra etkili olmaktadır veya kimyasal olarak termit vücudundaki bir duyu reseptörüne bağlanmaktadır.

Asker termitlerin oluşması bir gençlik hormonunun aşı­rı salgılanmasına bağlıdır, bu hormon allate cisimleri denen bezlerce salgılanır. Askerlerin feromonları diğer termitlerde bu bezin faaliyetini azalttığı içindir ki diğer termitler asker halini alamamaktadır. Söz konusu feromonların bir monoterpenler ve diterpenler karışımı olduğu gösterilmiştir.

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: