Pembemsi renkte, kelebek şeklinde ve gırtlak çıkıntısının hemen altındaki nefes borusu üzerine oturmuş durumdaki bezdir. Ağırlığı 20 gr kadardır. Günlük hormon üretimi 1 miligramın üçte biri kadardır. Büyüklüğü ve ürütme gücü önemsiz gözükse de aslında bir güç kaynağıdır.

Tiroid Bezinin Görevleri

Doğum sırasında tiroid bezi olmasaydı, kalın dudaklı, yassı burunlu bir cüce, bir aptal veya tamamıyla çocuk halde kalmış kuş beyinli biri olunurdu. Başlıca görevi ise metabolik olarak insanın sürüngen gibi yavaş mı yoksa bir tavşan gibi hızlı mı hareket edeceğini tayin etmektir.

Vücudun milyarlarca hücre ve besini enerjiye çevirme hızını idare eder. Eğer mikroskopla görülecek kadar küçük bir parça fazla salgılansa şişko, hantal, geri zekalı ve hatta bazı hallerde yarı bitkisel yaşantılı birisi olunurdu. Eğer çok üretken olsaydı çok iştahlı olunurdu lakin yenen besinler çok hılzı yakıldığından dolayı zayıf bir vücuda sahip olunurdu. Göz kapakları gözlerini kapayamayacak kadar gözler patlak olurdu. Kalp o kadar hızlı çalışırdı ki bu duruma vücut dayanamayıp yaşam sona ererdi.

Nasıl Salgılar

Diğer salgı bezleri gibi tiroid bezi de küçük bir kimya fabrikası gibi çalışır. Kan dolaşımından aldığı maddeleri birleştirerek bunlardan karmaşık hormonlar üretir. İki esas hormonundan yaklaşık olarak üçte ikisi iyottan ibarettir. Günlük iyot ihtiyacı yuvarlak hesap 1/5000 gramdır. İşte bu mikroskobik miktar çocukluk dönemindeki geri zekalılık ile sağlıklı olma arasındaki değişiklikleri ve erginlik çağında da dinç veya hastalıklı olmayı belirler.

İyot sindirim sistemi yoluyla iyodür haline gelir. Tiroid enzimleri bunları iyoda çevirir ve bu iyotları tiroid içinde bulunan tirosin adındaki bir amino asitle birleştirir. Bu kimyasal birleşmeden sonra tiroid bezi iki esas hormonu meydana getirir. Bundan sonra tiroid enzimleri bu hormonların moleküllerini kandaki proteinlerle birleştirir ve böylece kan dolaşımı yolu ile bu hormonlar vücudun en uzak ve ücra köşelerine kadar ulaşırlar.

Tiroid bezi hormonlarının etkisi son derece yüksektir. Tiroid hormonu olmadan bir iribaş (kurbağa yavrusu) kurbağa haline gelemez. Hormonlar aslında vücuttaki birçok hücre topluluklarında uyarıcı ve harekete geçirici rol oynar.

Güçleri nedeniyle ihtiyaç görülen yer ve zamanda yeteri kadar kullanılmak üze­re hormonların tam bir kontrol altında tutulması gerekir. Gebelik zamanlarında tiroid, bu özel durum­daki ihtiyacı karşılamak üzere normal halden biraz fazla hormon salgılar. Uyunduğu zaman enerji ihtiyacı en azdır. Fakat en hafif bir hareket bile ihtiyacın yükselmesine sebep olur. Doğrulup yatak­ta oturması bile, onun enerji ihtiyacını hayli yükseltir. Ayağa kalkmak ise bunu daha da çok artırır. Ağır egzersizlerde bu ihtiyaç kat kat yüksek bir hal alır. Ağır zihin çalışmaları, enerji ihtiyacını hemen pek az yükseltir. Bir saate bir yer fıstığı­nın yarısı bile vücudun gelir vergisi hesa­bını yaparken duyacağı enerji ihtiyacını karşılamaya yeterlidir.

Başka iki bez de hormon üretiminin, gerekli olan kontrolünü sağlamada tiroide yardım eder. Bunlardan biri bey­nin altında ek bir dokudan teşekkül eden Hipotalamus’tur. Öte yandan hipofiz bezi de tiroidi hedef alan ve gerekli enerjiyi sağlama için çalışmasını hatır­latan bir hormon olup, Tropropin’i üretir. Çok fazla hormon üretildiği zaman, hor­monun fazlası tükrük üretimini kısıtlar. Bu şekildeki faaliyet üretimi bir düzeyde tutmaya yardım eder.

Tiroid kimyasal olduğu kadar aynı zamanda sinirsel kontrol altın­dadır. İşte bu da tiroidin gerilim ve üzün­tü etkisi altında kaldığı zamanlarda ne­den çok fazla hormon ürettiğini izah etmektedir. Bu da vücudun çok sinirli bir hal almasına ve hatta onun bir akıl has­tanesine konmasına yeter. Ailede bir ölüm, işte başarısızlık, ağır bir otomobil kazası, önemli bir ameliyat, evlilik sıkıntısı ve bunların aylarca ve hatta yıllarca birbiri üzerine yığılması gibi nedenlerle zincirle­me tepkiler sürer gider. Sıkılan beyin hi­pofiz bezinin fazla uyarılmasına sebep olur ve bu da tiroidi çok fazla tetikler. O zaman tiroid vücudun tahammül edemeyeceği kadar hızlı bir tempoda yaşantı sürdürmeye çalışır.

Hastalıklar

Birçok bakımlardan vücu­dun en zayıf noktalardan birini oluşturur. Birçok şeyler tiroide olumsuz etki­ler yapar. Tiroidin kontrolü o kadar has­sas, hormon üretimi o kadar çok faktörlere tabidir ki, bu düzen içindeki bir yan­lışlık, bir bozukluk hemen tiroid bezinde bir sıkıntıya sebep olur.

İyot eksikliği bu sıkıntıların en çok bi­linen nedenidir. Denizden elde edilen yiyecekler ve denize yakın böl­gelerde yetişen sebzeler iyot bakımından zengindirler. Eğer bu gibi yiyecekleri bul­mak mümkün olmazsa, o zaman da iyotlu tuz kullanmak tiroidin iyot İhtiyacını kar­şılamaya yeter. Fakat başka yerlerde ya­şayan insanlar bu konuda o kadar şanslı değildirler. Dağlık bölgelerdeki topraklar­da ve sularda iyot hemen hiç bulunmaz. Vaktiyle buzul etkisi altında kalmış olan bölgelerde de aynı şey söz konusudur. Çünkü buzullar eridiği zaman topraktaki iyodu yıkayarak sürüp götürmüştür. Ve bu gibi birçok yerlerde iyotlandırılmış tuz da bulmak kolay değildir.

İyot açlığına karşı tiroidin tepkisi ve çaresi büyümektir, yani bulabileceği iyo­du hemen yakalayabilmek için milyonlar­ca yeni hücreler edinmektir. Bu durumda ancak 30 gram kadar olan ağırlığı yüz, yüz elli grama kadar artar. Bu iyot eksik­liği Guatr’a (buna toksik olmayan Guatr denir) yol açar. Tiroid bezi çok fazla büyüyüp nefes borusunu sı­kıştırmadıkça daha çok görünüş için hoş olmaz, sağlık bakımından ise nadiren za­rarlı olur.

Çok çeşitli şeyler tiroidi yavaşlatır ve hatta bir dereceye kadar hareketsiz hale getirebilir, örneğin irsi bir bozukluk, bazı ilâçlar ve hastalıklar tiroidin hayati enzim­lerimden herhangi birini yere serer ve bu yüzden de hormon üretimi yavaşlar veya durur.

Bu durumun tam karşıtı da olabilir. Yani birçok şeyler tiroidi aşırı üretim coş­kunluğuna sevk edebilir ve bu kez de yine iyot eksikliği olduğu zaman gibi büyür. Ancak bu kez sıkıntının adı «toksik» (zehirden hasıl olma) GUATR’dır. İşin garip tarafı, aşırı iyot almakta buna sebep olabilir. Yahut vücudun hipofiz (tükrük) bezinde bir tümör (yumru) geli­şebilir ve bu da tiroidi hızlı harekete geti­ren ve vücudun fazla hormon sevk eden çok miktarda Thyroptopin üretimine sebep olur.

Birçok hastalıklardan biri de kan­serdir. Fakat tiroide musallat olan kanser, nispeten daha iyi huylu olan kanserlerden biridir. Bu kanser yayılmaktan çok böl­gesel kalmak eğilimindedir. Bir operatör bunu kolaylıkla yakalar ve yüksek dere­cede bir iyileşme ümidiyle kesip alabilir. Yahut bu kanserin büyümesi tiroit hapları ile durdurulabilir ve hatta büyüklüğü küçültülebilir.

Eğer çalışması yavaş bir tempoda olursa, doktorlar olmayan veya eksik olan hor­monu hap şeklinde vermek suretiyle vücudu gayrete getirebilirler. Yok eğer çok hızlı hormon üretiyorsa o zaman da en­zimlerine ve dolayısıyla hormon üretimi­ne etki yapacak ilâçlardan birini verebilirler. Yahut içinde radyoaktif iyot bulunan bir kokteyl içilmesi istenebi­lir. Bu da alelade iyot gibi doğruca tiroide gelecek yolu bulur ve tiroidin çok üretici halde olan hücrelerini yavaşlatarak rad­yasyon etkisine başlar. Radyoaktif iyot çabuk zayıfladığı için, hakikatle bütün radyasyon birkaç hafta içinde kaybolur.

Aşırı aktif tiroidlerin çohu yukarıda belirtilen metotla tedavi edilir. Bununla beraber, bazı hastalar da ameliyata lüzum gösterirler. Ameliyatta, operatörün tiroitten alınacak kısmın tam miktarına doğru ka­rar vermesi gerekir. Eğer çok az bir kısım alırsa, fazla hormon üretimi devam ede­ri. Aksine çok bir kısmı alınırsa o zaman da tiroidi destekleyici tiroit hormon hapları tedavisi yapılması gerekir.

Tiroid Rahatsızlıkları Nasıl Anlaşılır

El ileri uzatıldığı zaman eğer parmaklar titriyorsa, sinirli ise ve uyku bozuklukları çekiliyorsa, çok iştahlı olunduğu halde kilo kaybediliyorsa, o zaman herhangi bir doktor tiroitte aşırı faaliyet tanısı koyabilir. Eğer insan sarkık suratlı ve tembel tabiatlı ise o zaman da tiroitte faaliyet yetersizliği var demektir.

İyi bir klinik uzmanı için deneylerin yardımı büyüktür. Bu deneylerden birin­de kan proteinindeki hormon miktarı öl­çülür ki bu tiroidin faaliyet derecesini be­lirlemeye yarayan çok iyi bir deneydir. Yaklaşık bir düzüne deney yapılabilir ve bunlardan hangilerinin hangi hasta için en gereklileri olduğuna ancak bir doktor ka­rar verebilir.

1960’larda ya­pılan araştırmalar sonunda, Kalsitonin keşfedilmiş olup, kalsiyum da kemiklerle dişlerin baş­lıca bileşimini teşkil eden ve vücudun önemli madenlerinden biridir. Tiroidin komşusu ve ortağı olan Paratiroit bezinin ürettiği hormon genellikle vücudun kemiklerinden kalsiyum sızdırarak, kanındaki kalsiyum miktarını yükseltmeye çalışır. Cok fazla kalsiyum sızdırılırsa kemikler kuvvetini kaybeder. Tiroitteki kalsitonin bu olayı ön­ler ve her şeyi dengede tutar.

Reader’s Digest

TİROİD GÖREVİ, YAPISI, HORMONLARI, ÖZELLİKLERİ, HASTALIKLARIhttp://bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2017/03/tiroid-ana.jpghttp://bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2017/03/tiroid-ana-150x150.jpgadminBilimNedirgeri zekalılık,guatr,hipotalamus,iyot açlığı,tiroid hastalığı,tiroid rahatsızlıkları,tirosin,tropropinPembemsi renkte, kelebek şeklinde ve gırtlak çıkıntısının hemen altındaki nefes borusu üzerine oturmuş durumdaki bezdir. Ağırlığı 20 gr kadardır. Günlük hormon üretimi 1 miligramın üçte biri kadardır. Büyüklüğü ve ürütme gücü önemsiz gözükse de aslında bir güç kaynağıdır. Tiroid Bezinin Görevleri Doğum sırasında tiroid bezi olmasaydı, kalın dudaklı, yassı burunlu bir...Bilim Sağlık Yaşam Teknoloji Güncel ve daha fazlası