Bilindiği gibi esansiyel amino asitler ve yağ asitleri dışında kalan ve dışarıdan alınması zorunlu olan di­ğer organik maddelere vitamin denir. Gereksinim du­yulan bir madde eğer vücutta sentezleniyorsa vitamin değildir. Bununla beraber kural dışı olarak kabul edi­len D vitamini vücutta yeterli miktarda sentezlenmediği için mutlak suretle dışarıdan ek olarak alınması gerekir.

Vitaminleri yağda ve suda eriyen vitaminler olarak iki grupta incelenir. A, D, E, K vitaminle­ri yağda eriyen vitaminler grubuna girerken, C ve B vitaminleri suda eriyen vitaminler grubuna girer.

Yağda eriyen vitaminler vücutta depo edildiği hal­de, suda eriyen vitaminler vücutta depo edilmez, fazlalığı durumunda vücuttan dışarı atılırlar. Meyve ve sebzeler vitamince zengin gıdalar olmakla beraber, B grubu vitaminler açısından asıl kaynak hayvansal gıdalardır.

 

Yağda Eriyen Vitaminler

A Vitamini

Hangi Gıdalarda Bulunur?

A vitamini hayvansal besinlerden, karaciğer, tereyağı, yumurta ve sütte çok bulunur. Bitkisel besinlerimizde ise bütün sarı sebze meyveler ve yeşil yap­raklı sebzeler A vitamini provitamini sağlar. Özetle ha­vuç, ıspanak, yeşil biber, domates kayısı, şeftali, por­takal A vitamini provitamini sağlarlar.

Hangi Durumlarda Özelliğini Yitirir?

Gerek A vitamini gerekse provitamin A gıdaların işlenme koşullarında dayanıklılık gösterir. Bu maddelerin kaybı oksijenle beraber ısı uygulaması yapıldığı durumlarda ortaya çıkar. Dondurma işleminin çok az miktarda A vitamini kaybına neden olduğu saptanmıştır.

Yağların alüminyum folyoya sarılarak saklanma­sının nedeni de A vitaminin ultraviyole ışınlar karşısın­da bozulmasının önlenmesidir. Nötral koşullarda stabil olan A vitamini, asitli ortamda stabil değildir. Ha­va, ışık, ısı karşısında da stabilitesini kaybeder.

İşlevleri Nelerdir?

En önemli işlevi görme duyusu üzerinedir. Yeter­sizliğinde retinadaki rodopsin miktarı azaldığından ge­ce körlüğü denilen durum ortaya çıkar. Büyüme üze­rine olan önemli etkisi, kemik dokusunun oluşumun­da yardımcı olmasından kaynaklanır. Yine yetersizli­ğinde sinirlerde bozulma olur ve kas dokularında gelişme görülmez.

A vitamini epitel dokuların üzerinde de etkilidir. Bu vitaminin eksikliğinde görülen bir diğer durum da solunum ve genital sistemlerdeki epitel hücrelerinde keratinleşme ve pul pul olmadır. Kansızlık konusunda da söz sahibi olan A vitamini, kan yapımını artırır.

D VİTAMİNİ

Hangi Gıdalarımızda Bulunur?

D vitamini besinlerle alındığı gibi, ultraviyole ışın­ların etkisi ile deri altında yapılır. D vitaminince en zengin kaynak balık yağıdır; ayrıca yumurta sarısı, hay­vansal yağlar ve süt, peynir, tereyağından D vitamini gereksinimi karşılanır. Bitkisel gıdalardan D vitamini sağlanmaz. Mantarda ise provitamin D bulunmaktadır.

Hangi Durumlarda Özelliğini Kaybeder?

Aşırı miktarda alındığında toksik etki yaratan bu vitamin gıdaların işlenme ve depolanmalarında koşul­lara dayanıklılık gösterir. Havanın bulutlu, sisli ve toz­lu oluşu provitamin D’nin vitamine dönüşünü olumsuz etkiler. Cam arkasında yaptırılan güneşlenmelerde de bu dönüşüm mümkün olmaz. Bu nedenle özellikle be­bekler kol ve bacakları açık olarak açık ve güneşli ha­valarda güneşlendirilmelidir.

İşlevleri Nelerdir?

D vitamininin kalsiyum ve fosfor emilimini artırdı­ğı, eksikliğinde, kemiklerde önemli kusurların ortaya çıktığı saptanmıştır. Büyüme üzerine olan etkisi ne­deniyle eksikliğinden raşitizm denilen hastalığı or­taya çıkartır. Yine eksikliğinde dışkıyla atılan kalsi­yum miktarında çoğalma görülür.

E VİTAMİNİ

Hangi Gıdalarımızda Bulunur?

Diğer adı tokoferol olan bu vitamin, hem bitkisel hem de hayvansal ürünlerde bulunur. Esas kaynağı bitkisel yağlar olup, meyve ve sebzelerde düşük mik­tarlarda bulunur. Yumurta, karaciğer ve böbrekte E vitamini gereksinmesini karşılayan kaynaklardandır.

Hangi Durumlarda Özelliğini Kaybeder?

100 °C’nin üzerindeki sıcaklıklara bile dayanıklılık gösterebilen bu vitaminin, yağların (kızartma yapılan bitkisel yağların) oda sıcaklığında bekletilmeleri sıra­sında etkinliğini kaybettiği tespit edilmiştir. Yağlar için doğal antioksidantlardan olan E vitamini, kendisi ok­side olarak aktivitesini yitirir. Gıdaların işlenmeleri sı­rasında da E vitamininde kayıplar ortaya çıkabilir.

İşlevleri Nelerdir?

Eksikliğinde kısırlığa, metabolizma artışına, kas za­yıflığına neden olmaktadır. Vücuda alınan fazla miktardaki E vitamininin toksik etki yaratmadığı belirtil­mektedir.

K VİTAMİNİ

Hangi Gıdalarımızda Bulunur?

Bu vitamince zengin besinlerin başında yeşil yap­raklı sebzeler gelir. Ispanak, K vitaminince en zengin kaynaktır. Domates, karnabahar, bezelye, havuç, pa­tates, lahana (beyaz, kırmızı), karaciğer, süt, yumurta da K vitamini gereksinimini karşılar.

Hangi Durumlarda Özelliğini Kaybeder?

Besinlerde bulunan K vitamini, ışıkta ve 100 °C’nin üstündeki sıcaklıkta aktivitesini kaybeder. Kuvvetli asit ve alkoloitlere karşı hassas olan bu vitamin, oksitleyi­ci maddelerle karşılaşınca bozulur.

K vitamininin insan vücudunda bağırsaklarda ba­zı bakteriler tarafından sentezlendiği sanılmaktadır. Bu nedenle bağırsak florasını tahrip eden antibiyotik te­davilerinde diğer vitaminler gibi K vitamini eksikliği de ortaya çıkmaktadır.

İşlevleri Nelerdir?

Karaciğerde kanın normal pıhtılaşmasını sağlayan protrombinin sentezlenmesi için K vitamini gereklidir. Eksikliğinde kan pıhtılaşması uzun sürer. Ayrıca ya­ğın anormal emilimi şeklinde beliren bazı karaciğer ra­hatsızlıkları da bu vitaminin eksikliğinde görülebilir.

 

Suda Eriyen Vitaminler

C Vitamini

Hangi Gıdalarda Bulunur?

C vitaminin en önemli kaynağı sebze ve meyvelerdir. Limon, portakal, greyfurt, kivi, ananas ve çilekte yüksek miktarda C vitamini bulunmaktadır. En yüksek miktarın bu meyvelerde olduğu sanılmasının aksine, bu vitaminin en büyük kaynağı maydanoz, kuşburnu, karnabahar, kara lahana, yeşil biber ve ıspanaktır.

İşlevleri Nelerdir?

Eksikliğinde, damar yapısı zayıflar ve kanama riski artar. Bağışıklık sisteminde görevli alyuvarların işlevlerini düzenli olarak yerine getirebilmesi için de C vitamini gereklidir. Bu nedenle özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarında koruyucu görevi olduğu belirtilmelidir.

B Vitamini

Hangi Gıdalarda Bulunur?

B6Pridoksin vitamini, kırmızı ve beyaz ette, çiğ sebzelerde, süt ve süt ürünlerinde, lahana, yeşil ve kırmızı biberde yüksek miktarda bulunur.

B1Tiyamin vitamini, süt ve süt ürünlerinde, mercimekte, fasulyede, yeşil sebzelerde, fındık ve fıstıkta bol miktarda bulunur.

B12Siyanokobalamin vitamini, sadece hayvansal kaynaklarda bulunur. Sebzelerde bulunmadığı için vejetaryenlerin mutlaka düzenli B12 vitamini alması gereklidir.

B9 Folik asit, kıvırcık salata ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde ve bezelyede bol miktarda bulunur.

İşlevleri Nelerdir?

B6– Pridoksin vitamini eksikliğinde aşırı sinirlilik hali, depresyon, ruhsal bozukluklar, denge kaybı ve sinir iltihabı (nörit) ve koordinasyon bozukluları görülebilir.

B1– Tiyamin vitamini eksikliğinde halsizlik, kas güçsüzlüğü, sinir harabiyeti, kalp yetmezliği ve hatta ölüme yol açan beriberi hastalığı görülür.

B12– Siyanokobalamin vitamini kırmızı kan hücrelerinin yapımında kullanılır ve eksikliğinde kansızlık (anemi) görülür. Sinir uçlarının normal gelişimi ve hafızanın güçlenmesi için de oldukça önemlidir.

B9Folik asit kırmızı kan hücrelerinin olgunlaşmasını sağlar. Genetik maddenin yapı taşları olan pürin ve primidinlerin yapımına yardım eder. Yeterince alınmadığında megaloblastik anemi denilen bir kansızlığa yol açar.

Kaynak:
Bilim ve Teknik

 

VİTAMİNLER NEDİR ÇEŞİTLERİ VE ÖZELLİKLERİhttp://bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2017/04/VİTAMİNLER.jpghttp://bilgikapsulu.com/wp-content/uploads/2017/04/VİTAMİNLER-150x150.jpgadminBilimGüncelNedirSağlıkYaşamamino asitler,Bitkisel besinler,domates kayısı,epitel doku,Folik asit,fosfor,gece körlüğü,Ha­va,ha­vuç,hayvansal gıdalar,Ispanak,ısı,ışık,kalsiyum,karaciğer,keratinleşme,mantar,Meyve ve sebze,organik madde,por­takal,Pridoksin,primidin,protrombin,provitamin,pürin,rodopsin miktarı,sarı sebze meyveler,şeftali,Siyanokobalamin,solunum ve genital sistemler,Suda Eriyen Vitaminler,süt,tere yağı,Tiyamin,tokoferol,toksik,ultraviyole ışınlar,yağ asitleri,Yağda Eriyen Vitaminler,yeşil biber,yeşil yap­raklı sebzeler,yumurtaBilindiği gibi esansiyel amino asitler ve yağ asitleri dışında kalan ve dışarıdan alınması zorunlu olan di­ğer organik maddelere vitamin denir. Gereksinim du­yulan bir madde eğer vücutta sentezleniyorsa vitamin değildir. Bununla beraber kural dışı olarak kabul edi­len D vitamini vücutta yeterli miktarda sentezlenmediği için mutlak suretle dışarıdan ek olarak alınması...Bilim Sağlık Yaşam Teknoloji Güncel ve daha fazlası