Güncel Yaşam

YILDIRIMDAN KORUNMA YOLLARI NELERDİR?

Tarafından yazılmıştır admin

Yıldırımlar, her yıl kasırga ve hortumlardan daha çok ölüme yol açmaktadır. 10.000 kadar funda ve orman yangını çıkarmakta, yüz binlerce km2 alanda elektrik kesintisine neden olmakta ve milyar dolarca zarar getirmek­tedir. Orman yangınları sırasında yüz binlerce dönüm orman tahrip olmakta, sağanaklar nedeniyle taşan ırmaklar kasabala­rı basmaktadır. Petrol depo sarnıçlarına düşen yıldırımlar Kuzey yarım küresinde, en sık yazın ve güz başlarında düşer. Yılın herhangi bir zamanında dünyanın üstünde 2.000 kadar yıldırım bulutu dolaşır ve ortalama her saniyede 100 yıldı­rım düşer. Bu, 4 milyar kilowatt demektir. Dağ yamaçların­da ısınan hava yukarı doğru yükselir, dağ tepelerinde soğu­yarak, cumulonimbus denen yıldırım bulutlarını oluşturur. Yıldırım, bulutun içinde veya bulutla yer arasında – ve + yükler arasında oluşan dev bir kıvılcımdır. Yıldırım, 150 mil­yon volt, 30.000 amper ve 20.000 °C sıcaklık taşıyabilir.

Yıldırım, elektronların veya iyonların ( + veya – yüklü) akışıdır. Potansiyel farkı, havanın direncini yenecek seviye­ye ulaşma, yıldırım düşer. Bulutun alt yüzünde eksi, üst yüzünde artı partiküller toplanır. Bulutun altındaki toprak pozitifleşir (bulutun negatif alt yüzü topraktaki negatif yük­leri ittiği için). Bulutun üst yüzeyinde bir “kule“ yükselir ve iner, bu sırada yer yer yağmur yağar ve durur. Olgunlaş­mış bir yıldırım bulutu üstünde, yükseldikçe su buharı top­layan, millerce yükseklikte bir “kule” oluşur. Bu kulenin oluşma nedeni elektrik olaylarıdır, buluttaki akımın şiddeti her dakika 2 kat artar ve bu artış, yıldırım düşene kadar devam eder, önce şimşek oluşur, görünmez negatif partiküllerden oluşan bir akım, havadaki en az direnç yolunu se­çerek, saniyede 60 mil hızla ve 30 m.lik sıçrayışlarla aşağı iner. Pozitif yük akımı da yerden 100 m kadar yükselir. Bu iki akım yeterince yaklaşma, birleşir ve iletkenliği çok fazla, iyonlardan oluşmuş bir koridor oluşturur, bu koridordan, yerden göğe doğru ışık hızının 1/3 ü hızla yükselen bir akım geçer, bu akım gözleri kamaştıran parlak bir ışık verir (geri dönen akım). Sonra yine bulutun yere negatif partiküller akar ve yine geri dönen bir akım… Bu olaylar 10-12 kere tekrarlanabilir ve sonunda bulutun negatif elektriği yere aka­rak, potansiyel farkı sıfıra düşer.

Henüz bulutun içinde farklı yüklerin nasıl ayrıldığı ve neden birbirlerini çekmedikleri tam anlaşılmış değildir. Bulutu oluşturan su damlacıkları, partikülleri ayırıyor olabilir veya yükseklerde oluşan buz kristalleri ile aşağılarda bulunan su damlacıktan karşıt yükler almaktadır. Bazı bilim adamlarınca buluta – ve + yükleri, hızı saatte 60-100 mili bulan hava akımları getirir, gelen yükler buluttaki su damlacıkları­na yapışır. Şimşek çakınca şimşeğe yakın su damlacıklarının elektrik yükü çok artar, bu damlacıklar yakındaki zıt yüklü damlacıklarla birleşir, oluşan damlacık giderek büyür ve ye­terince ağırlaşma, yağmur olarak dünyaya düşer. Buluttaki yüklerin hareketi Doppler radarı ile izlenebilir. Şimşeğin ge­ride bıraktığı sıcak, iyonize kanal, AM tipi (amplitüd modifi­kasyonu) radyolarda parazite yol açar. Şimşek mi yağmura yol açar, yağmur mu şimşeğe sorusu henüz tam çözülmemiştir; fakat şimşeğin, su damlacıklarını birleştirerek yağmuru oluş­turması daha olasıdır.

Yıldırımdan korunmak için şu bilgilerin akılda tutulmalıdır:

• Yıldırım, genellikle bir bölgedeki en yüksek yere düşer.

• Yıldırım insana nadiren çarpar; başlıca 4 yerde insana yıldı­rım çarpma olasılığı artar ağaç altları, açık alanlar, üstü açık arabalar, suya yakın veya su içinde

• Açık bir alanda tek ve uzun bir ağacın altında durmayın.

• Açık bir alanda iseniz ve ayaklarınızla saçlı deriniz karıncalanmaya, kolunuzdaki tüyler dikilmeye başlarsa, hemen ye­re yatın. Elektrik potansiyel artıyor ve yıldırım yaklaşıyor demektir. Yere yatmak, yıldırım çarpma tehlikesini azaltır.

• Elinizdeki metal çubukları atınız, metal çubuklar yıldırım çeker (paratoner gibi).

• Suya yakın veya su içinde durmayın (ırmak, göl, deniz vb).

• Bisiklet, motosiklet, traktör, üstü açık otomobil vb. gibi araçları hemen terk ediniz.

• Otomobil, kamyon vb. içinde iseniz, arabanız içinde kalın, etrafınızdaki metal paratoner görevi yapar.

•Evin içinde iseniz açık pencere ve kapılardan, yangın mer­diveninden, kaloriferlerden, metal borulardan ve elektrikli aletlerden uzak durunuz.

 

Kaynak:
Bilim ve Teknik/ Doç. Dr Selçuk Alsan

Yazar Hakkında

admin

%d blogcu bunu beğendi: